**به نام خداوند جان و خرد ** سال نو شمسی 1392 بر همه مردم ایران تبریک باد** احکام اعتکاف - کاوش
X
تبلیغات
پیکوفایل
رایتل

کاوش

***جستجو های من***

احکام اعتکاف


تعریف مسجد جامع

52-س:تعریف مسجد جامع چیست؟

آیة الله گلپایگانی:مسجد جامع مسجدی است که اغلب اوقات بیشتر از سایر مساجد جمعیت داشته باشد. آیة الله خامنه‏ای:مسجدی که برای اجتماع زیادی از اهالی آنجا ساخته شده و اختصاص به گروه خاصی یا اهالی محله‏ای نداشته باشد؟

53-س:مسجد جامعی در شهری ساخته شده،بعد از آن،مسجد بسیاری بزرگتری ساخته شده و آن نیز مسجد جامع معروف گشته،کدامیک از این دو مسجد،شرعا مسجد جامع می‏باشد،و ملاک در تعیین مسجد جامع چیست،با توجه به اینکه گاهی در این مسجد نماز جمعه خوانده می‏شود و گاهی در آن و حکم اعتکاف در این دو مسجد چیست؟

آیة الله خویی:در صدق جامع بودن مسجد شرط نیست که تنها یک مسجد باشد،پس تعدد مسجد جامع در یک شهر ضرری نمی‏زند و اعتکاف در هر دو صحیح است،اگر جامع نامیده شود و اقامه نماز جمعه دخلی در موضوع ندارد.

54-جامع بودن مسجد را از این راهها می‏توان فهمید: (16)

خود انسان یقین کند.

به طوری بین مردم مشهور باشد که جامع بودن آن معلوم شود (17) .

دو نفر عادل بگویند (18) .

و چنانچه دو نفر در جامع بودن مسجدی اختلاف داشته باشند،با حکم حاکم نیز معلوم می‏شود (19) .

55-اگر انسان در جایی به اعتقاد اینکه مسجد جامع است معتکف شود،بعدا معلوم شود مسجد نیست(مثلا تکیه یا حسینیه است)یا مسجد جامع نیست،اعتکاف باطل است.

حدود مسجد

56-پشت‏بام و سرداب و محراب مسجد،و هر چه به سبب توسعه مسجد آن افزوده شده جزو مسجد به حساب می‏آید،مگر آنکه بدانیم،جزو مسجد نیست (20) .

[در صورت شک،چنین جاهایی،حکم مسجد را دارد.]

57-به جز سه مکانی که در مساله قبل گفته شد،جایی را که انسان نداند جزو مسجد است‏یا از متعلقات آن،(مثل حیاط مسجد)حکم مسجد را ندارد (21) و اعتکاف در آنجا صحیح نیست.

58-س:مسجدی که علاوه بر شبستان،دارای حیاط و صحن و راهرو است و در عرف همه آنها را مسجد می‏خوانند،آیا احکام مسجد بر آنها جاری است‏یا نه،و در صورتی که قصد بانی معلوم نباشد،ساختن مستراح و امثال آن در یک طرف آن صحن چه صورت دارد،دلیل و قرینه بر عدم مسجدیت لازم است‏یا نه؟

آیة الله گلپایگانی:با شک در آنکه صحن را جزء مسجد قرار داده،اگر اماره‏ای (علامت، نشانه‏ای) بر مسجد بودن نباشد،محکوم به مسجدیت نیست،و اماره بر عدم،لازم نیست.

اعتکاف در دو مسجد

59-یک اعتکاف باید در یک مسجد باشد،پس اعتکاف در دو مسجد که بخشی از وقت را در یکی و بخشی از آن را در دیگری بماند صحیح نیست،خواه آن دو مسجد،متصل (22) به هم باشند یا جدای از هم،آری اگر به گونه‏ای وصل به یکدیگر باشد،که یک مسجد شمرده شود، صحیح است.

60-اگر در مسجد معتکف شود ولی مانعی از ادامه ماندن در آن مسجد پیش آید،اعتکاف باطل است (23) و چنانچه آن اعتکاف،واجب باشد،باید در مسجدی دیگر و اگر مانع بر طرف شد،در همان مسجد،بار دیگر معتکف شود،یا قضا کند.

61-اعتکافی را که به سبب پیش آمدن مانع به هم خورده است،نمی‏توان پس از آنکه مانع بر طرف شد،ادامه دهد.چه در آن مسجد یا مسجد دیگر، (24) بنابر این اگر پس از یک روز اعتکاف در مسجد،مانع پیش آمد،نمی‏تواند به مسجد دیگری برود و بقیه ایام را در آن مسجد بماند،یا بعد از آنکه مانع بر طرف شد،برگردد و بقیه را در همان مسجد بماند.

خروج از مسجد

62-در موارد ذیل معتکف می‏تواند از مسجد خارج شود:

برای گواهی دادن در دادگاه.

برای تشییع جنازه، (25) در صورتی که میت‏یک نحو وابستگی به معتکف داشته باشد به طوری که شرکت در تشییع جنازه او از ضرورتهای عرفی او به حساب آید.

و برای انجام سایر کارهای ضروری عرفی یا شرعی،خواه واجب باشد یا مستحب،مربوط به امور دنیوی باشد یا اخروی ولی مصلحتی در آن نهفته باشد (26) .

63-و در این موارد،بر معتکف واجب است از مسجد خارج شود:

برای انجام غسل جنابت.

برای پرداخت طلب دیگران،در صورتی که نتواند در مسجد آن را بپردازد.

برای انجام کار واجب دیگری که لازم باشد از مسجد خارج شود.

64-کسی که خارج شدن از مسجد بر او واجب شده باشد ولی تخلف کند و خارج نشود،هر چند گناه کرده است ولی اعتکاف باطل نیست،مگر کسی که با حال جنابت در مسجد توقف کند.

65-اگر به جهت ضرورت از مسجد خارج شد،این امور را باید مراعات کند:

بیش از مقدار ضرورت و نیاز بیرون مسجد نماند.

در صورت امکان زیر سایه ننشیند (27) .

بلکه مطلقا ننشیند،مگر در حال ضرورت.

بنابر این احتیاط واجب نزدیکترین راه را انتخاب کند (28) .

66-اگر به جهت ضرورت از مسجد خارج شود و به قدری طول بکشد که صورت اعتکاف بر هم بخورد،اعتکاف باطل است.

67-اگر به سبب فراموشی از مسجد خارج شود،اعتکافش باطل نیست (29) .

68-س:اگر کسی از روی فراموشی محل اعتکاف را ترک کند،اعتکافش چه حکمی دارد؟

آیة الله تبریزی:ظاهر این است که اعتکافش باطل می‏شود.

69-س:در چه مواردی خروج از مسجد مبطل اعتکاف است؟و در چه مواردی مبطل نیست؟

آیة الله صافی:اگر عمدا و اختیارا بدون ضرورت عقلی یا شرعی یا عادی خارج شود،اعتکاف باطل می‏شود و اگر برای اموری که ذکر شد بیرون رود یا او را اکراه بر بیرون رفتن نمایند باطل نمی‏شود،ولی اگر نسیانا از راه فراموشی بیرون رفت اگر اتمام آن واجب شده باشد،تمام کند و اگر اعاده واجب باشد اعاده نماید.

آیة الله بهجت:خروج از مسجد با عمد و اختیار مبطل است.

آیة الله مکارم:عمدا و اختیارا نباید از مسجد خارج شود ولی در مواردی که ضرورت شرعی یا عرفی داشته باشد مانعی ندارد،مانند بیرون رفتن برای قضای حاجت و غسل جنابت و مانند آن یا امثال تشییع جنازه نزدیکانی که اگر در آن شرکت نکند امر شایسته‏ای نیست.

70-س:در مواردی که می‏توان از مسجد خارج شد آیا می‏توان نشست‏یا در سایه رفت‏یا در جماعت‏حاضر شد؟آیة الله صافی:جواز بیرون رفتن برای جماعت مورد اشکال است.

71-س:خارج شدن معتکف از مسجد در موارد ذیل چه حکمی دارد؟الف:برای وضو و غسل مستحبی و مسواک زدن.

ب:جهت تلفن زدن به خانواده در موارد غیر ضروری و امور متعارف.

ج:جهت دیدار با خانواده در بیرون و در حیاط.

آیة الله خامنه‏ای:الف-جایز است اما زیاد معطل نشود.

ب-در موارد ضروری اشکالی ندارد و در موارد غیر ضروری اگر امور مستحبی را در بر بگیرد و طول هم نکشد اشکالی ندارد. ج-در بعضی موارد اشکالی ندارد،مثل رسیدگی امور خانواده و دیدن فرزندان که عدم دیدار باعث مفسده و اشکالاتی می‏شود.

آیة الله بهجت:ضابطه کلی در موارد جواز خروج نیست،هر کاری که خروج برای آن عقلا یا شرعا یا عادتا لازم است از امور واجبه باشد یا راجحه چه متعلق به امور دنیا باشد یا امور آخرت ولی باید اقرب طرق را مراعات نماید و اقتصار کند بر مقدار حاجت و ضرورت،البته خروج هم به قدری طول نکشد که محو صورت اعتکاف شود.

آیة الله سیستانی:به احتیاط واجب جایز نیست،مگر در مورد حاجت ضروری باشد.

آیة الله تبریزی:خارج شدن معتکف از مسجد در موارد مذکور جایز نیست.

آیة الله فاضل:مانعی ندارد،ولی تلاش کنند این امور با سرعت انجام شده و هر چه سریعتر به مسجد بر گردند.آیة الله مکارم:الف-برای وضو و غسل مستحبی اشکالی ندارد و برای مسواک که مقدمه آن باشد نیز اشکالی ندارد.

ب-اشکال ندارد.

ج-اشکال دارد.

محرمات اعتکاف

72-آنچه بر معتکف حرام است‏به طور اجمال بدین شرح است:

استفاده از عطریات و گیاهان خوشبو

خرید و فروش

مجادله

استفاده شهوانی از جنس مخالف

استمناء (یعنی انسان با خود کاری کند که از او منی بیرون آید.)

توضیح محرمات اعتکاف

73-بوئیدن عطریات (30) و گیاهان خوشبو برای کسی که از آن لذت می‏برد در حال اعتکاف حرام است،پس برای کسی که حس بویایی ندارد اشکال ندارد.

74-در حال اعتکاف،خرید و فروش و بنابر احتیاط واجب،هر نوع داد و ستدی،مانند اجاره و مضاربه حرام است.

75-هر چند داد و ستد در حال اعتکاف حرام است،ولی باطل کننده اعتکاف نیست.

76-اشتغال به امور دنیوی،مانند خیاطی،نساجی نقاشی،مطالعه و امثال آن اشکال ندارد.

77-در حال اعتکاف مجادله در امور دنیوی و دینی در صورتی که به قصد غلبه بر طرف مقابل و اظهار فضیلت و برتری باشد حرام است،اما اگر به قصد اظهار حق و بازداشتن طرف از طریق باطل باشد نه تنها حرام نیست،بلکه از افضل طاعات و عبادات است.

78-هر گونه استفاده شهوانی از جنس مخالف،نظیر لمس،بوسه (31) و آمیزش حرام است و فرقی در این مساله بین زن و مرد نمی‏باشد.

79-در حال اعتکاف نگاه از روی شهوت به همسر خود اشکال ندارد،هر چند احتیاط مستحب ترک آن است.

80-استمناء نیز بنابر احتیاط واجب از محرمات اعتکاف شمرده شده است،هر چند از راه حلال آن،مانند بازی با همسر باشد.گر چه استمناء حرام در هر حال حرام و از گناهان بزرگ است ولی در حال اعتکاف گناهی بزرگتر است.

81-معتکف باید روزها را روزه‏دار باشد و از هر کاری که روزه را باطل می‏کند،پرهیز کند و هر آنچه روزه را باطل می‏کند،اعتکاف را نیز باطل می‏کند.

82-اگر معتکف جماع کند اعتکافش باطل است ولی اگر یکی دیگر از محرمات را مرتکب شود، (32) احکام مفصلی دارد که در بحث‏«قضا و کفاره اعتکاف‏»خواهد آمد.

83-بر معتکف واجب نیست از کارهایی که بر محرم حرام است،مثل پوشیدن لباس دوخته و کندن مو از بدن و نگاه در آینه پرهیز کند،هر چند احتیاط مستحب (33) است.

84-بجز مبطلات روزه،سایر محرمات،اختصاص به روز نداد،بلکه در شب نیز باید از آنها پرهیز کند.

85-س:عطر و گلاب زدن یا بو کردن عطر و گلاب اعتکاف را باطل می‏کند یا خیر؟

آیة الله تبریزی:استعمال عطر و گلاب چنانچه مستلزم بو کردن آن باشد،هر چند بر معتکف حرام است لاکن بطلان اعتکاف از جهت آن محل اشکال است و اگر معتکف در روز سوم این کار را کرده باید اعتکافش را تمام کند.

آیة الله سیستانی:بو کردن آنها اعتکاف را باطل می‏کند.

آیة الله بهجت:اگر با تلذذ باشد بنابر احتیاط باطل می‏شود و احتیاط واجب در صورت وجوب اعتکاف [آن است که]آن را تمام کند و سپس قضا نماید.

86-س:آیا در صورت نیاز می‏تواند خرید و فروش نماید؟آیا توکیل یا نقل به غیر بیع لازم است (یعنی به شخص دیگری وکالت دهد تا از طرف او خرید و فروش کند یا به غیر خرید و فروش،مثلا با قرض یا بخشش نقل و انتقال کنند.)؟

آیة الله مکارم:در صورت عدم امکان توکیل یا نقل به غیر بیع اشکالی ندارد.

آیة الله بهجت:در صورت اضطرار برای حاجت‏خودش مانعی ندارد.

87-س:ارتکاب سهوی محرمات اعتکاف چه حکمی دارد؟

آیة الله فاضل لنکرانی:ارتکاب سهوی سائر محرمات غیر از جماع ضروری به اعتکاف نمی‏زند.

آیة الله مکارم:خالی از اشکال نیست.

آیة الله بهجت:ارتکاب سهوی،حرام و مبطل نیست.

قطع اعتکاف

88-برای شناخت‏حکم قطع اعتکاف باید اقسام آن را شناخت.

اقسام اعتکاف:

واجب معین: پس از شروع قطع آن جایز نیست.

واجب موسع :پس از تکمیل دو روز، قطع آن جایز نیست.

مستحب: پس از تکمیل دو روز، قطع آن جایز نیست.

توضیح:

اگر اعتکاف،واجب معین باشد،یعنی وقت مشخص داشته باشد،مثلا نذر کند از 21 تا 26 ماه رمضان در مسجد معتکف شود،همین که اعتکاف را شروع کرد اتمام آن واجب و قطع آن غیر جایز است.

و اگر اعتکاف،واجب موسع باشد،یعنی وقت آن وسعت دارد،مثلا نذر کرده باشد که امسال،یا در این ماه سه روز معتکف شود،یا اعتکاف مستحب باشد،تا قبل از تکمیل دو روز می‏تواند آن را رها کند،مثلا در روز اول،شب اول یا روز دوم،ولی اگر اعتکاف را رها نکرد و در مسجد ماند تا غروب روز سوم در این صورت،بر او واجب است که اعتکاف را کامل کند و روز سوم را بماند.

89-انسان می‏تواند از آغاز،هنگام نیت،شرط کند که اگر مشکلی پیش آمد-مثلا بگوید اگر هوا سرد شد-اعتکاف را رها می‏کنم،در صورت پیش آمدن مانع،رها کردن اعتکاف اشکال ندارد،حتی در روز سوم.

90-در اعتکاف نذری،انسان می‏تواند هنگام خواندن صیغه نذر شرط کند که اگر مانعی پیش آمد اعتکافم را رها کنم.

91-س:آیا معتکف می‏تواند به هنگام نیت اعتکاف شرط کند که هر زمان خواست از اعتکاف خود رجوع کند؟اگر بعد از نیت‏حکم شرط خود را ساقط نمود،آیا شرط او ساقط می‏شود یا خیر؟

آیة الله تبریزی:می‏تواند شرط کند و با اسقاط ساقط نمی‏شود.

92-س:اگر شرط رجوع در وقت نذر کردن برای اعتکاف باشد چه حکمی دارد؟

آیة الله تبریزی:مثل شرط کردن در زمان نیت اعتکاف است و چنانچه اعتکاف را به عنوان وفاء به نذر مزبور انجام دهد،حتی در روز سوم می‏تواند رجوع کند.

قضاء و کفاره اعتکاف

قضاء

93-اگر در حال اعتکاف جماع کند-عمدا باشد یا سهوا (34) پس اگر اعتکاف،واجب معین باشد، باید قضای آن را بجا آورد.و اگر واجب غیر معین باشد،باید آن را از سر بگیرد.

94-اگر یکی دیگر از محرمات اعتکاف را سهوا انجام دهد (35) و اعتکاف:

واجب معین باشد:بنابر احتیاط واجب باید اعتکاف را به پایان ببرد و قضای آن را بجا آورد.

واجب غیر معین باشد:اگر در دو روز اول باشد باید اعتکاف را از سر بگیرد و اگر روز سوم باشد،اعتکاف را به پایان ببرد و از سر بگیرد.

اگر اعتکاف مستحب را بعد از روز دوم باطل کند،باید (36) قضای آن را بجا آورد.ولی اگر قبل از اتمام روز دوم باطل کند،چیزی بر عهده او نیست.

95-واجب نیست قضای اعتکاف را فورا (37) بجا آورد،گر چه احتیاط مستحب است.

96-س:اگر کسی نذر کند ایام معینی را معتکف باشد و از آن ایام معین تخلف نماید-یک روز یا بیشتر-آیا قضاء بر او واجب است‏یا خیر؟

آیة الله تبریزی:بنابر احتیاط،قضای آن واجب است.

کفاره

97-اگر اعتکاف واجب را با آمیزش(جماع)باطل کند،کفاره واجب است و در سایر محرمات کفاره نیست،هر چند احتیاط مستحب است.

98-اگر در دو روز اول اعتکاف مستحب آمیزش کند و اعتکاف را رها نکند بنابر احتیاط واجب کفاره لازم است.

99-کفاره بطلان اعتکاف،مانند کفاره روزه ماه رمضان است،یعنی،باید:

-دو ماه روزه بگیرد.

-یا به 60 مسکین،طعام بدهد.

-یا یک برده را آزاد کند.

100-احتیاط مستحب است (38) که اگر ممکن است‏یک برده آزاد کند و در صورت ناتوانی دو ماه روزه بگیرد و چنانچه نتواند روزه بگیرد،به 60 فقیر طعام بدهد.

«و الحمد لله اولا و آخرا»

پی‏نوشتها:

1.آیة الله سیستانی:ایمان شرط صحت اعتکاف نیست،هر چند در استحقاق ثواب معتبر است.

آیة الله مکارم:ایمان شرط قبول اعتکاف است نه صحت آن.

شرط ایمان در فتاوای حضرت آیة الله صافی ذکر نشده است.

2.آیة الله گلپایگانی:اعتکاف به نیابت از زنده بنابر احتیاط واجب

صحیح نیست.

آیة الله مکارم:اعتکاف به نیابت از دیگری،زنده یا مرده،به قصد رجاء اشکال ندارد.

حکم اعتکاف به نیابت از زنده در فتاوای حضرت آیة الله صافی ذکر نشده است.

3.آیة الله مکارم:روزه استیجاری بنابر احتیاط واجب کفایت نمی‏کند.

آیة الله فاضل:بنابر احتیاط واجب،روزه برای دیگری خواه استیجاری باشد یا مثلا قضای روزه پدر که پسر بزرگتر واجب است‏باشد اگر اعتکاف برای همان کسی که برایش روزه می‏گیرد نیست کفایت نمی‏کند.

4.آیة الله فاضل:اگر نذر کرده باشد که ایام معینی معتکف شود نمی‏تواند برای آن ایام روزه استیجاری قبول کند.

5.آیة الله گلپایگانی:مگر آنکه هر دو روزه را قصد کند که در این صورت،اعتکافش صحیح است هر چند به جهت مخالف با نذر گناه کرده است.نظر حضرت آیة الله صافی به دست نیامد.

6.آیة الله اراکی:نسبت‏به دو روز اول اجازه لازم است.

7.آیة الله گلپایگانی،آیة الله صافی:اجازه لازم است و اگر موجب از بین رفتن حق او نباشد، اجازه او برای اعتکاف لزومی ندارد ولی بدون اجازه شوهر نمی‏تواند از خانه بیرون رود.بنابر این جایز بودن اعتکاف بستگی به اجازه شوهر دارد و چنانچه اجازه ندهد،اعتکاف باطل است.

آیة الله سیستانی:اگر توقف او در مسجد بدون اجازه شوهر حرام باشد،اعتکافش باطل است.

آیة الله خویی:اگر منافات با حق شوهر داشته باشد اجازه او لازم است و اگر منافات نداشته باشد و روزه او مستحبی باشد،بنابر احتیاط واجب باز هم اجازه لازم است.

8.آیة الله گلپایگانی:بنابر احتیاط واجب،ولی اگر فرزند را نهی کنند و مخالفت‏با آنان سبب اذیت و آزارشان باشد اعتکاف باطل است.

9 آیة الله اراکی:نسبت‏به فرزند اجازه والدین شرط است و نسبت‏به زن اجازه شوهر بنابر احتیاط واجب لازم است.

10.آیة الله خویی،آیة الله سیساتی:بنابر احتیاط واجب تا مغرب.

آیة الله مکارم:تا غروب آفتاب.

11.آیة الله خویی،آیة الله سیستانی:اگر همین اعتکاف مستحبی معروف را نذر کرده باشد باطل است،ولی اگر این اعتکاف نباشد،مثلا مقصودش ماندن در مسجد باشد،صحیح است.

12.در روایتی آمده است،اعتکاف تنها در مساجدی صحیح است که پیامبر یا وصی پیامبر در آن نماز جماعت‏خوانده باشد و در دو مسجد اول پیامبر صلی الله علیه و آله و حضرت علی علیه السلام و در دو مسجد دیگر حضرت علی علیه السلام نماز جماعت‏خوانده‏اند و اعتکاف در مسجد جامع نیز در برخی روایات دیگر آمده است(وسائل الشیعه،ج 7،ص 406).

13.آیات عظام،خوئی،گلپایگانی،اراکی،سیستانی،صافی،مکارم:اعتکاف در مسجد جامع نیز صحیح است هر چند احتیاط آن است که در یکی از آن چهار مسجد معتکف شود.

14.آیة الله خویی:هر چه با حال جنابت در مسجد توقف کند،جزء اعتکاف نیست.

15.آیات عظام گلپایگانی،اراکی،صافی:بنابر احتیاط واجب اعتکافش باطل است.

آیة الله خویی:اگر جای کسی را غصب کند اعتکافش اشکال دارد ولی اگر بر فرش غصبی بنشیند اعتکاف باطل نیست.

آیة الله مکارم:به احتیاط واجب،اعتکافش باطل نیست.

16.نظر آیة الله صافی در این مساله به دست نیامد.×

17.آیة الله سیستانی:یا اطمینان حاصل شود.

18.آیات عظام خویی،فاضل،مکارم:یک نفر عادل هم بگوید کفایت می‏کند.

19.آیة الله گلپایگانی،آیة الله اراکی:به هر حال،حکم حاکم کفایت می‏کند.

آیة الله مکارم:حکم حاکم بنابر احتیاط واجب کافی نیست.

20.آیة الله سیستانی:در صورتی که نشانه‏ای بر اینکه جزء مسجد است وجود داشته باشد حکم مسجد را دارد.

آیة الله صافی:افزوده‏های مسجد،تا معلوم نشود جزء مسجد است‏حکم مسجد را ندارد.

21.آیة الله سیستانی:اگر نشانه‏ای بر مسجد بودن آن وجود نداشته باشد.

آیة الله مکارم:مگر آنکه ظاهر حال دلالت داشته باشد که جزو مسجد است.

22.آیة الله مکارم:اعتکاف در دو مسجد متصل به هم اشکال ندارد.

23.آیة الله مکارم:اعتکاف باطل نیست و ادامه آن را در مسجد دیگری به پایان ببرد.

24.آیة الله مکارم:به حاشیه مساله قبل مراجعه شود.

25.آیات عظام اراکی،گلپایگانی،خویی:خارج شدن از مسجد برای شرکت در تشییع جنازه مطلقا جایز است.

26.آیة الله اراکی،آیة الله خویی:برای شرکت در نماز جماعت نیز می‏تواند از مسجد خارج شود.

آیة الله سیستانی:در صورتی که ناچار باشد بیرون رود.

27.آیات عظام،خویی،گلپایگانی،اراکی:و زیر سایه راه نرود.

آیة الله صافی:بنابر احتیاط واجب زیر سایه راه نرود و مطلقا زیر سایه ننشیند.

28.آیة الله مکارم:انتخاب نزدیکترین راه واجب نیست،مگر آنکه اختلاف دو راه بسیار زیاد باشد.

20.آیة الله خویی،آیة الله سیستانی:باطل است.

آیة الله گلپایگانی:بنابر احتیاط واجب باطل است.

30.آیة الله سیستانی،آیة الله مکارم:نسبت‏به عطریات لذت بردن معتبر.

نیست،پس اگر بوی آن را احساس کند،هر چند لذت نبرد حرام است.

آیة الله فاضل:اگر بو را احساس می‏کند ولی لذت نمی‏برد،بنابر احتیاط واجب باید پرهیز کند.

31.آیات عظام خویی،مکارم،سیستانی،صافی:لمس و بوسه،بنابر احتیاط واجب حرام است.

32.آیة الله خویی،آیة الله اراکی:در غیر جماع اگر سهوا باشد اعتکاف.

باطل نیست.

آیة الله گلپایگانی،آیة الله مکارم:بنابر احتیاط واجب اعتکاف باطل است.

آیة الله سیستانی:جماع نیز حکم سایر محرمات را دارد.

33.آیة الله مکارم:نسبت‏به نپوشیدن لباس دوخته و پوشیدن لباسی مانند لباس احرام، احتیاط مستحب نیست‏بلکه بهتر است نپوشند،چون خلاف عمل افراد متشرع و ممکن است گمان بدعت نیز داشته باشد.

34.آیات عظام گلپایگانی،خویی،اراکی:اگر در اعتکاف واجب،سهوا جماع کند،بنابر احتیاط واجب،اعتکاف را دوباره انجام دهد.

35.آیة الله گلپایگانی:احتیاط در تمام موارد ترک نشود.×

36.آیة الله سیستانی:بنابر احتیاط واجب.

37.آیة الله سیستانی:ولی به قدری تاخیر نیندازد که سهل انگاری به شمار آید.

38.آیة الله خویی:بلکه واجب است‏به همین ترتیب عمل کند.